Chemex voor 4 personen: 60 gram op 1 liter
Er staan vier gasten aan tafel en je Chemex van zes kopjes krijgt voor het eerst echt werk te doen. Je kent het recept voor één of twee koppen uit je hoofd, maar zodra je de kan vult tot de rand, klopt er ineens niets meer van: de koffie wordt bitter, of juist flauw en waterig.
Dat is geen toeval. Een volle kan is een ander recept dan een halve, en niet alleen omdat alles keer twee gaat. In dit artikel krijg je de vaste getallen voor vier personen: 60 gram koffie op 1 liter water, zes gietjes en een doorloop van ongeveer 5,5 minuut. Plus waarom je bij deze hoeveelheid grover maalt dan je gewend bent.
Belangrijkste punten
- Gebruik 60 gram koffie op 1 liter water (1:16,7) voor vier kopjes van 250 milliliter.
- Maal grover dan bij een kleine hoeveelheid: richting grof zeezout, omdat een dikker koffiebed het water langer vasthoudt.
- Verdeel het water over zes gietjes, met een bloei van 45 seconden als eerste gietje.
- Streef een totale doorloop van ongeveer 5,5 minuut, inclusief bloei.
- Draai de kan halverwege even rustig rond zodat het koffiebed vlak blijft en alles gelijkmatig extracteert.
- Smaakt het resultaat bitter en droog, dan maal je de volgende keer één stap grover. Smaakt het waterig en zuur, dan een stap fijner.
Waarom een volle kan een eigen recept vraagt
Je zou denken dat opschalen simpel is: dubbel zoveel koffie, dubbel zoveel water, klaar. De verhouding klopt dan inderdaad, maar de fysica in het filter verandert. Bij 60 gram koffie ligt er een veel dikker bed in het filter dan bij de 20 gram die je voor één beker gebruikt.
Dat dikke bed remt het water af. Het water heeft simpelweg meer koffie om doorheen te zakken, dus de contacttijd wordt vanzelf langer. Maal je net zo fijn als bij je gewone recept, dan blijft het water te lang hangen en haal je de bittere, droge stoffen uit de koffie die je juist niet in je kopje wilt.
Daarom horen bij deze hoeveelheid twee aanpassingen: een grovere maalgraad en een verdeling van het water over meerdere gietjes, zodat je de doorloop in de hand houdt in plaats van dat het bed dat voor je doet.
De vaste getallen voor vier kopjes
Het recept in één zin: 60 gram koffie op 1 liter water van 93 graden, gemalen op een grovere stand dan je gebruikelijke filtermaling, verdeeld over zes gietjes, klaar in ongeveer 5,5 minuut.
Die verhouding van 1 op 16,7 geeft een volle maar schone kop, precies waar de Chemex goed in is. Water van 93 graden is kokend water dat je ongeveer een halve minuut laat staan. Wil je meer achtergrond over wat verhouding, maalgraad en temperatuur doen, dan staat dat uitgebreid in de complete gids handmatig koffie zetten.
Voor de maalgraad: denk aan grof zeezout. Een stand of twee grover dan wat je voor een V60 van één kopje zou gebruiken. Twijfel je tussen twee standen, kies dan de grovere. Een iets te snelle doorloop corrigeer je makkelijker dan een verstopt filter.
Reken je eigen hoeveelheid uit
Meer of minder gasten aan tafel? Vul het aantal kopjes in en reken uit hoeveel koffie en water je nodig hebt, volgens dezelfde verhouding van 60 gram op 1 liter.
Koffie gram
Het recept stap voor stap
Stap 1: filter plaatsen en spoelen
Plaats het Chemex-filter met de drie lagen tegen de tuit. Spoel het filter grondig met heet water, ongeveer 200 milliliter, en giet dat water weg. Zo verwarm je de kan en spoel je de papiersmaak eruit.
Stap 2: koffie in het filter
Weeg 60 gram koffie af en maal die op een grove stand, vergelijkbaar met grof zeezout. Doe de koffie in het filter en schud even zodat het bed vlak ligt. Zet de kan op je weegschaal en tarreer.
Stap 3: de bloei, gietje 1
Giet 120 gram water in rustige cirkels over de koffie, van het midden naar buiten. Wacht 45 seconden. De koffie zet uit en er ontsnapt koolzuurgas, dat is precies de bedoeling.
Stap 4: gietjes 2 tot en met 6
Giet daarna in vijf gietjes van elk ongeveer 176 gram water door tot je op 1 liter uitkomt. Giet rustig, in cirkels, en blijf van de rand van het filter af. Laat het water tussen de gietjes telkens een paar centimeter zakken, maar wacht niet tot het bed droogvalt.
Stap 5: de kan halverwege ronddraaien
Na het derde gietje, halverwege het recept dus, pak je de kan bij de houten kraag en draai je hem één of twee keer rustig rond. Het koffiebed schudt los en wordt weer vlak. Koffiedeeltjes die aan de wand kleven spoelen terug mee en extracteren gelijk mee met de rest.
Stap 6: af laten lopen en controleren
De totale tijd vanaf de eerste giet is ongeveer 5,5 minuut als het laatste water door het filter is gezakt. Zit je ruim onder de 5 minuten, maal dan de volgende keer fijner. Zit je boven de 6 minuten, maal dan grover. Schenk direct, de kan is warm genoeg om vier kopjes achter elkaar te vullen.
Grover malen bij meer koffie: de logica erachter
De neiging is om bij een groot recept juist fijner te malen, omdat er meer water doorheen moet. Precies andersom is waar. Het dikke koffiebed is zelf al een flinke rem op het water. Voeg je daar een fijne maling aan toe, dan krijg je een doorloop van 7 of 8 minuten en een kan vol bittere koffie.
Door grover te malen geef je het water ruimte om op een normaal tempo door het bed te zakken. De contacttijd blijft daarmee vergelijkbaar met die van je kleine recept, terwijl de hoeveelheid koffie en water gewoon klopt. Proef je het verschil tussen de twee standen op je molen een keer naast elkaar, dan voel je dit meteen.
Dit is ook waarom de 5,5 minuut een streefwaarde is en geen wet. Jouw molen, jouw koffie en jouw giettempo bepalen de echte tijd. Gebruik de klok als feedback: te snel is waterig en zurig, te langzaam is bitter en droog. Verander dan telkens maar één ding, in dit geval de maalgraad, en laat de rest van het recept staan.
Waarom je de kan halverwege ronddraait
Bij een volle kan bouwt het water een hoge kolom op in het filter. De zwaartekracht trekt het water dan het liefst door het midden van het bed, waar de weg van de minste weerstand is. De koffie aan de randen doet dan nauwelijks mee, terwijl het midden overextraheert.
Eén rustige draaibeweging halverwege lost dat op. Het bed wordt weer vlak en homogeen, en elk deeltje krijgt evenveel water te verwerken. Je hoeft niet krachtig te schudden: een of twee kalme rondjes zijn genoeg. Te hard schudden werkt juist averechts, dan zakt het fijne gruis naar beneden en verstopt het filterpapier.
Zie het als hetzelfde principe als de draai die je bij een V60 geeft na de bloei, alleen is het bij deze hoeveelheid zinvol om het ook halverwege nog een keer te doen.
Veelgestelde vragen
Kan ik dit recept ook met 50 gram op 1 liter maken?
Ja, dat kan, maar dan wordt de koffie merkbaar dunner. De verhouding 60 gram op 1 liter (1:16,7) staat hier bewust: bij de schone, lichte stijl van de Chemex houdt dat de kop vol genoeg voor vier personen. Wil je liever milder, begin dan met 55 gram in plaats van meteen tien gram eraf te halen.
Mijn doorloop duurt 7 minuten, wat doe ik?
Maal een stap grover en verder niets. Een te lange doorloop komt vrijwel altijd door een te fijne maling of door te hard schudden, waardoor fijn gruis het filter verstopt. Controleer ook dat je niet tegen de rand van het filter giet, daar loopt water langs de koffie heen en verlengt de tijd zonder extractie.
Welke Chemex past bij vier kopjes?
De modellen van zes kopjes (ongeveer 900 milliliter) en acht kopjes passen allebei bij 1 liter water. Bij de zeskops variant zit je aan de bovenkant van de capaciteit, giet daarom wat rustiger en in zes kleinere gietjes zoals in dit recept.
Hoe warm blijft de koffie voor vier personen?
Een volle kan houdt de warmte beter vast dan een halve, dat werkt hier in je voordeel. Schenk wel redelijk direct na het zetten. Laat de kan niet lang op een warmhoudplaat staan, dat maakt de koffie bitter. Zet je hem op tafel, dan is hij na vijftien minuten nog prima warm.
Moet ik het Chemex-filter echt spoelen?
Ja. De filters van de Chemex zijn dikker dan die van een V60 en geven zonder spoelen een merkbare papiersmaak af, zeker bij vier kopjes waar je de smaak goed proeft. Spoel met ongeveer 200 milliliter heet water, dat verwarmt meteen de kan.
